Michaił Tuchaczewski

Michaił Nikołajewicz Tuchaczewski, ros. Михаил Николаевич Тухачевский (ur. 16 lutego 1893 majątek Aleksandrowskie k/Smoleńska - zm. 11 czerwca 1937 Moskwa) - rosyjski i sowiecki oficer, dowódca dużych związków operacyjnych Armii Czerwonej w wojnie domowej w Rosji i wojnie polsko-bolszewickiej. Teoretyk wojskowości, od 1935 marszałek ZSRR. Jego tajny proces i egzekucja w ramach wielkiego terroru w ZSRR dały początek masowej krwawej czystki oficerów Armii Czerwonej lat 1937-1939. Propaganda doby Chruszczowa nadała mu przydomek sowieckiego Bonapartego.

Biografia
Pochodził z rosyjskiej rodziny szlacheckiej (ziemiańskiej) z guberni smoleńskiej. W wieku 7 lat chciał iść do korpusu kadetów, jednak rodziców nie było

na to stać, więc uczył się w domu. W 1904 rozpoczął naukę w 1 Gimnazjum w Pienzie. W 1909 rodzice przeprowadzili się do Moskwy, Tuchaczewski uczęszczał do 10 Gimnazjum Moskiwskiego. W sierpniu 1911 zdał egzaminy i został przyjęty do ostatniej klasy 1 Moskiewskiego Korpusu Kadetów w Lefortowie. 1 czerwca 1912 zakończył Korpus Kadetów z I lokatą i prawem wyboru szkoły wojskowej. Wybrał Aleksandrowską Szkołę Oficerską w Moskwie.
Ukończył 12 lipca 1914 Aleksandryjską Szkołę Oficerską w Moskwie, został awansowany do stopnia podporucznika gwardii z prawem wyboru służby w pułku gwardii cesarskiej. Wybrał Siemionowski pułk gwardii cesarskiej w Petersburgu. W czasie wybuchu I wojny światowej przebywał na urlopie. Dogonił pułk, który wchodził w skład 1 Korpusu Gwardii 4 Armii frontu Południowo Zachodniego pod Iwangorodem (obecny Dęblin) i walczył w operacji galicyjskiej. Chrzest bojowy przeszedł pod Krzeszowem w bitwie nad Sanem jako pomocnik dowódcy kompanii. Nigdy jednak nie dowodził ani plutonem ani kompanią, co zdaniem jego krytyków utrudniało mu realną - praktyczną ocenę możliwości podległych mu żołnierzy i oddziałów. Na froncie został odznaczony 6 medalami bojowymi m. in. orderem Anny 4 kl. i orderem Włodzimierza 4 kl. Zimą 1915 r. pułk Tuchaczewskiego przebazowano na Front Północno Zachodni, na północ od Warszawy, w rejon granicy rosyjsko-pruskiej. 19 lutego /4 marca/ 1915 dostał się do niewoli niemieckiej pod Łomżą w czasie operacji przasnyskiej, z której po trzech nieudanych próbach w sierpniu 1917 udało mu się zbiec z obozu nad granica holenderską. Po ucieczce, przeszedł całe Niemcy i przekroczył granice ze Szwajcarią, gdzie udał się do ambasady Rosji. Otrzymał paszport rosyjski i przez Paryż, Londyn i Skandynawię dotarł do Rosji. W niewoli niemieckiej, w specjalnym obozie jenieckim dla oficerów złapanych na próbie ucieczki zetknął się z ówczesnym porucznikiem armii francuskiej Charlesem de Gaulle. 16 października 1917 przybył do Piotrogradu i zgłosił się do swojego pułku. Pułk w tym czasie walczył na Froncie Południowo Zachodnim. W siedzibie pułku szkolono rezerwistów. Po krótkim odpoczynku 20 listopada 1917 wrócił do służby. Został wyznaczony na dowódce 10 kompanii. Na początku 1918 pułk został rozformowany. M. Tuchaczewski w ramach demobilizacji został zwolniony do rezerwy. Na początku marca 1918 rozpoczął prace jako oficer w Oddziale Wojskowym Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (rząd Rosji Sowieckiej). 19 marca Rada Komisarzy Ludowych podjęła decyzje o powołaniu do Armii Czerwonej byłych oficerów carskich. Tuchaczewski z mocy dekretu Rady został wcielony do Armii Czerwonej i 5 kwietnia 1918 wstąpił do WKP(b).
27 maja 1918 został wyznaczony na komisarza Moskiewskiego Rejonu Obrony Zachodniej Strefy (zadania: formowanie jednostek , szkolenie i wysyłanie ich na front).
Później dowodził 1 Armią Frontu Wschodniego (czerwiec 1918 - styczeń 1919), 8 Armią Frontu Południowego (styczeń - marzec 1919), 5 Armią Frontu Wschodniego(kwiecień - listopad 1919) - dowodząc zwycięską ofensywą przeciw armii Kołczaka i korpusowi czechosłowackiemu. Dowodził wojskami Frontu Kaukaskiego (luty - kwiecień 1920), odnosząc sukcesy w walkach z wojskami gen. Denikina. W wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 dowodził Frontem Zachodnim. Po pierwszej nieudanej ofensywie Armii Czerwonej w maju 1920 wysoko cenił postawę żołnierza polskiego i polskich dowódców. Odniósł błyskawiczne sukcesy podczas drugiej ofensywy (lipiec - sierpień 1920) - potrafił dobrze wykorzystać błędy polskiego dowództwa, przewagę liczebną i uzbrojenia Armii Czerwonej oraz taktykę manewrową (systematyczne oskrzydlanie Wojska Polskiego przez kawalerię sowiecką na północnym skrzydle frontu). W sześć tygodni jego wojska dotarły od Auty i Berezyny pod Warszawę. Pewien ostatecznego zwycięstwa, zlekceważył możliwości ofensywne armii polskiej i poniósł klęskę w bitwie warszawskiej. Dowodził także podczas drugiej walnej bitwy wojny polsko-bolszewickiej - bitwy nad Niemnem.
Po zawarciu pokoju z Polską w marcu 1921 dowodził wojskami pacyfikującymi powstanie w Kronsztadzie, a następnie w okresie kwiecień - maj 1921 wojskami tłumiącymi (z użyciem gazów bojowych) antybolszewickie powstania chłopskie Antonowa na Powołżu - powstanie tambowskie[1].
Po zakończeniu wojny domowej w Rosji w 1921 był krótko komendantem Akademii RKKA, dowodził wojskami Zachodniego Okręgu Wojskowego z siedzibą w Smoleńsku. Od 1924 zastępca szefa, a od listopada 1925 do maja 1928 szef Sztabu Generalnego Armii Czerwonej. Brał udział w realizacji reformowania armii w l. 1924 - 1925. Od maja 1928 do czerwca 1931 dowodził wojskami Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. W czerwcu 1931 roku został mianowany wiceprzewodniczącym Rewolucyjnej Rady Wojennej, wicekomisarzem do spraw wojskowych i morskich oraz szefem uzbrojenia armii. Uruchomił wówczas program masowej produkcji czołgów. Od 1934 zastępca ministra Obrony. W roku 1935 został jednym z pięciu ustanowionych wówczas po raz pierwszy marszałków ZSRR; mając 42 lata osiągnął najwyższy stopień w karierze wojskowej. Od 1936 I zastępca ministra Obrony i szef Zarządu Gotowości Bojowej.
Odegrał wielką rolę w przezbrojeniu Armii Czerwonej, dokonaniu zmian organizacyjnych i strukturalnych wojsk, organizacji nowych rodzajów wojsk i rodzajów sił zbrojnych: lotnictwa, wojsk zmechanizowanych, powietrzno-desantowych, Marynarki Wojennej. Odegrał także dużą rolę w przygotowaniu i wykształceniu kadr dowódczych i politycznych. Był inicjatorem stworzenia nowych akademii wojskowych m. in. Akademii Mechanizacji i Motoryzacji Wojsk.
Autor ponad stu książek, podręczników i artykułów pokazujących poglądy na współczesną (w owym okresie) wojnę, które okazały znaczny wpływ na rozwój myśli wojennej i wojskowej oraz praktykę budowy sił zbrojnych. Wniósł duży wkład w rozwój i opracowanie sztuki wojennej na polu strategicznym i operacyjnym, taktyki i nauki wojennej. W tamtym czasie przewidywał konieczność przygotowania armii i gospodarki do wojny długotrwałej i totalnej. Kampanię roku 1920 w wojnie polsko-bolszewickiej opisał analitycznie w r. 1923 w pracy "Pochód za Wisłę" przetłumaczonej na język polski i wydanej w Polsce po raz pierwszy w rok później (1924) jako aneks do książki Józefa Piłsudskiego Rok 1920.

Okoliczności śmierci
W lutym 1937 samobójstwo popełnił Sergo Ordżonikidze na skutek sporów ze J. Stalinem w związku z łamaniem przez Stalina zasad demokracji i praworządności. Stosunki Stalina z Tuchaczewskim uległy ochłodzeniu. Propozycje Tuchaczewskiego dotyczące rozwoju sił zbrojnych, kierowane do Stalina, pozostawały bez odpowiedzi albo były odrzucane w formie kategorycznej bez uzasadnienia. Tuchaczewski czuł ze strony Stalina wrogość. W tym czasie było już przygotowywane oskarżenie dotyczące zdrady ojczyzny. Aresztowany w maju 1936 zastępca dowódcy Leningradzkiego Okręgu Wojskowego W. M. Primakow, obwiniony za rzekomy udział w działalności grupy trockistów przesłuchiwany przez N. I Jeżowa zeznał o działalności w Armii Czerwonej spisku na czele z Tuchaczewskim. Od tego czasu NKWD rozpoczęło zbieranie materiałów na Tuchaczewskiego (w archiwalnych materiałach znaleziono zapiskę sekretarza organizacji partyjnej Zachodniego Okręgu Wojskowego z 1924 r. o niewłaściwym stosunku do komunistów. Na dokumencie była dekretacja M. Frunze "partia wierzyła Tuchaczewskiemu, wierzy i wierzyć będzie"). Oprócz tego znaleziono zeznania dwóch byłych carskich oficerów posadzonych o zdradę, którzy w czasie zeznań przed NKWD oświadczyli, że Tuchaczewski był inspiratorem ich antysowieckiej organizacji. Na kopiach protokółów Stalin napisał "...nie wykluczone" i skierował do Ordżonikidze. Wyciągnięto materiały z wyjazdu i rozmów Tuchaczewskiego w lutym 1936 do Anglii na pogrzeb Jerzego V, a także z wizyty we Francji. Tuchaczewski był przyjmowany bardzo serdecznie w Londynie i Paryżu. W czasie pobytu w Londynie Tuchaczewski spotykał się z W. K Putną byłym dowódca dywizji w wojnie polsko-bolszewickiej 1920, który był attach'e wojskowym ZSRR. Putna jesienią 1936 został wezwany do Moskwy i aresztowany. Wizyta Tuchaczewskiego w Anglii i Francji zaniepokoiła ministerstwo spraw zagranicznych Niemiec i samego Hitlera. Zbliżenie Anglii i Francji i ZSRR nie było na rękę Berlinowi (rok wcześniej Tuchaczewski napisał duży artykuł o agresywnych zamiarach Niemiec w Europie). Wiosną 1937 r. Tuchaczewski szykował się do powtórnego wyjazdu do Anglii na koronację Jerzego VI. Wyjazd miał nastąpić w maju. Został on odwołany ze względu na rzekomo szykowany zamach na Tuchaczewskiego w Warszawie. Oficjalnie nieobecność Tuchaczewskiego na koronacji usprawiedliwiono jego chorobą.
11 maja 1937 rok Tuchaczewski został zdjęty ze stanowiska I wiceministra obrony i wyznaczony na dowódcę Nadwołżańskiego Okręgu Wojskowego, (co było faktyczną degradacją i operacją logistyczną NKWD w celu aresztowania marszałka). Zdjęcia ze stanowiska dokonał minister Obrony Kliment Woroszyłow. W czasie pożegnania przed wyjazdem do Kujbyszewa siedziby Nadwołżańskiego Okręgu Wojskowego Stalin obiecał mu szybki powrót do Moskwy.
Przybyłego do Kujbyszewa Tuchaczewskiego przywitał Pawieł Dybienko ówczesny dowódca Okręgu - a kilka miesięcy później jeden z sędziów Kolegium Wojskowego sądzących Tuchaczewskiego, a rok później rozstrzelany. Po objęciu stanowiska dowódcy Okręgu dowiedział się o aresztowaniu komkora (odpowiednik gen. płk) B. M. Feldmana szefa Głównego Zarządu Kadr Robotniczo Chłopskiej Armii Czerwonej (RCAC).
Aresztowany 26 maja 1937 roku, w czasie konferencji organizacji partyjnej Okręgu, pod zarzutem szpiegostwa i uczestnictwa w kontrrewolucyjnej organizacji. Aresztowanie potwierdziły gazety wieczorem 26 maja. W tym samym dniu został zwolniony z szeregów Armii Czerwonej. Został przewieziony do Moskwy i umieszczony w więzieniu na Łubiance. Stalin spełnił swoją obietnicę. Torturowany, "przyznał się" do zarzucanego szpiegostwa i zdrady stanu. W dwa tygodnie po aresztowaniu stanął przed sądem, obwiniony o udział w "antysowieckiej wojskowej organizacji trockistowskiej", zdradzie ojczyzny i szpiegostwie na rzecz niemieckiego sztabu generalnego. Razem z Tuchaczewskim na ławie sądowej zasiedli B. M. Feldman (b. szef Głównego Zarządu Kadr), dowódcy armii 1 rangi I. P Uborewicz, i I. E Jakir (b. dowódcy Białoruskiego i Leningradzkiego Okręgu Wojskowego), dowódca korpusu W. M Primakow - zastępca dowódcy Leningradzkiego OW, dowódca armii 2 rangi A. I Kork - komendant Akademii im. Frunzego, R. P Ejdeman - przewodniczący Centralnej Rady Związku Współdziałania Obrony i Lotniczochemicznej Obronności ZSRR i dowódca korpusu W. K. Putna - b. attach'e ZSRR w Anglii.
11 czerwca 1937 roku zapadł wyrok na tajnym posiedzeniu Kolegium Specjalnego Sadu Najwyższego ZSRR pod przewodnictwem przewodniczącego Kolegium Wojskowego Sadu Najwyższego ZSRR - W. W. Ulricha. W skład sądzący wchodzili: J. I Ałksznis - zastępca ministra obrony dowódca Sił powietrznych, S. M Budionny i W. K Blucher - marszałkowie ZSRR, B. M. Szaposznikow - szef Sztabu Generalnego, trzech dowódców okręgów wojskowych: I. P Biełow,(Białoruski OW), P. J Dybienko (Laningradzki OW), N. D. Kaszirin (Północno-Kaukaski WO), dowódca 6 Kozackiego Korpusu Kawalerii - J. I. Goriaczew. W krótkiej informacji sąd powiadomił, że wszyscy obwinieni przyznali się do winy. Sąd zarzucił im zdradę Armii Czerwonej, zdradę ojczyzny, naruszenie obowiązku wojskowego i skazał wszystkich na karę śmierci przez rozstrzelanie. Następnego dnia wyrok został wykonany. Tuchaczewskiego zabił kapitan NKWD Wasyli Błochin strzałem w kark. W tym celu wywabił go z celi na korytarz okrzykiem „Towarzysz Tuchaczewski na posiedzenie Biura Politycznego!”. Kula trafiła między kręgi szyjne, powodując natychmiastową śmierć.
Legenda bohaterstwa Tuchaczewskiego głosi, że jego ostatnie słowa brzmiały :„Nie do mnie strzelacie. Rozstrzeliwujecie Armię Czerwoną.” [2] Po egzekucji Tuchaczewskiego i innych wysokich oficerów Armii Czerwonej w czerwcu 1937 NKWD rozpoczęło masowe aresztowania i egzekucje wobec kolejnych dowódców Armii Czerwonej do najniższego szczebla. Ogółem aresztowanych i zamordowanych zostało:
3 spośród 5 marszałków,
17 spośród 17 komisarzy wojskowych,
12 spośród 14 dowódców armii,
60 spośród 67 dowódców korpusu,
25 spośród 28 komisarzy korpusów,
136 spośród 199 dowódców dywizji,
221 spośród 397 dowódców brygad,
34 spośród 36 komisarzy brygad.
i tysiące oficerów niższych rang.
Wszystkich żyjących współcześnie bliskich Tuchaczewskiego zaliczono do kategorii „członek rodziny zdrajcy ojczyzny”. Żona, bracia, szwagrowie zostali rozstrzelani, a matka, córka, siostry i szwagierki trafiły do obozów Gułagu.

Przypisy
1. ↑ Wacław Radziwinowicz „1937. Dym nad Moskwą", GAZETA WYBORCZA 2007-06-09
2. ↑ jw.

Bibliografia
Paweł Wieczorkiewicz Sprawa Tuchaczewskiego, Warszawa 1994, ISBN 83-85209-16-6
Paweł Wieczorkiewicz Łańcuch śmierci: czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, Warszawa 2001
Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija t. 26 Moskwa 1977,
W. M. Iwanow Marszał M. N. Tuchaczewskij wyd. Wojennoje Izdatielstwo Moskwa 1990.
Patronaty

Copyright